Opuszczone wsie łemkowskie w Beskidzie Niskim
Obszar Beskidu Niskiego to tereny dawniej zamieszkiwane przez Łemków. Tworzyli oni grupę o wyrazistej, odrębnej kulturze i języku stanowiąc najdalej wysunięty na zachód odłam Słowian Wschodnich. W okresie międzywojennym populacja tej społeczności szacowana była na 100-150 tys. ludności. Druga wojna światowa i jej konsekwencje przyniosły zagładę Łemków. Już w czasie II wojny światowej pod naciskiem okupanta niemieckiego i umowy z ZSRR następowała wymiana ludności i emigracja do ZSRR. Prawdziwą tragedię dopiero przyniósł plan zrobienia państwa jednonarodowego i akcje przesiedleńcze na wschód w latach 1045-1946 (wysiedlono wówczas 65 tys. osób), a także w 1947 r. na zachód w trakcie akcji Wisła (wysiedlono 26 tys. Łemków). Czystka etniczna spowodowała opustoszenie terenów Beskidu Niskiego.
Piękne cerkwie, cmentarze czy pozostałości po zapomnianych, opuszczonych wsiach mogą być celem wycieczek i powodem do zadumy nad losem narodu łemkowskiego. Szczególnie wymowne są takie miejsca jak np. Bieliczna gdzie po istniejącej wsi pozostała tylko cerkiew z cmentarzem, Czertyżne (pozostał tylko cmentarz) czy drewniane drzwi symbolizujące nieistniejącą wieś którymi usiana jest Radocyna.
Łemkowie kultywują swoją kulturę na corocznym festiwalu Kultury Łemkowskiej, który odbywa się rokrocznie w połowie lipca w Zdyni.
Kim są Łemkowie?
Łemkowie to grupa etniczna zamieszkująca cały obszar Beskidu Niskiego od rzeki Osławy położonej w Bieszczadach po dolinę Popradu w Beskidzie Sądeckim. Ukształtowała się ona przez wiele lat tworząc niezwykle oryginalną i piękną kulturę, a także rzemiosło i architekturę (rozsiane po Beskidzie Niskim urokliwe drewniane cerkwie są tego dowodem). Harmonijna egzystencja Łemków została brutalnie przerwana przez wydarzenia II wojny światowej i wysiedlenia które nastąpiły po jej zakończeniu.
Akcja „Wisła” i wysiedlenia ludności Łemkowskiej w Beskidzie Niskim. 150 000 osób straciło swoje domy
W okresie II wojny światowej i po jej zakończeniu, na terenach zamieszkiwanych przez Łemków nasiliły się konflikty narodowościowe. Niepokoje te były podsycane przez różne frakcje - zarówno te dążące do odzyskania niepodległości Ukrainy, jak i przez komunistyczne władze, pragnące utrzymać kontrolę nad tym strategicznie położonym regionem. W wyniku tych napięć, już od 1944 roku rozpoczęto najpierw dobrowolne, a następnie przymusowe przesiedlenia ludności ukraińskiej, w tym Łemków do ZSRR. Po zakończeniu przesiedleń za wschodnią granicę wskutek rozpoczęcia w 1947 roku Akcji „Wisła”, rozpoczęto precyzyjne „oczyszczanie” Beskidu Niskiego z ludności ukraińskiej i łemkowskiej. Dom po domu, wieś po wiosce, mieszkańcy Beskidu Niskiego byli zmuszani do opuszczenia swoich rodzinnych stron, zabierano im majątek, a ich gospodarstwa często były niszczone. Łemkowie byli deportowani głównie na Ziemie Odzyskane na północy i zachodzie Polski, gdzie mieli zostać całkowicie zasymilowani z resztą społeczeństwa polskiego. Szacuje się, że w wyniku Akcji „Wisła”, przymusowo przesiedlono około 150 000 osób, w tym około 26000 Łemków.
Konsekwencje tych działań były bardzo bolesne. Łemkowie, odcięci od swoich korzeni i tradycyjnego stylu życia, musieli się mierzyć z problemami adaptacyjnymi w nowym środowisku. Wiele rodzin zostało rozdzielonych, a materiałowa i kulturowa spuścizna Łemków uległa znacznemu zniszczeniu. Wielu mieszkańców nie doczekało zakończenia tej tragicznej odyssei – zginęli podczas przesiedleń lub wkrótce po nich, nie mogąc